BLIŻEJ MacARTHURA NIŻ GOMUŁKI
ROZMOWA Z JOSE PINERĄ - WSPÓŁAUTOREM CHILIJSKIEJ REFORMY GOSPODARCZEJ, EX- MINISTREM PRACY W RZĄDZIE JUNTY
CHILIJSKI SUKCES GOSPODARCZY JEST WZOREM DLA REFORM LIBERALNYCH W AMERYCE ŁACIŃSKIEJ. JAKI BYŁ KLUCZ TEGO "TAKE OFF'U"?
Kluczem chilijskiego modelu spoteczno-gospodarczego była rewolucja wolnorynkowa z lat 1973-89. O co w niej chodziło? Kiedy w 1973 roku siły zbrojne przejęły kontrolę nad krajem, żeby uniknąć przekształcenia go w drugą Kubę - w komunistyczną dyktaturę, konieczne było dokonanie radykalnego zwrotu. Grupa młodych ekonomistów, którzy wierzyli w siłę rynku i wolności osobistej, zaproponowała nową wizję Chile. Wizja ta oznaczała oddanie władzy ekonomicznej i społecznej w ręce zwyczajnych ludzi. Taki był jej prawdziwy sens. l to było bardzo nowatorskie, bo przecież chodziło o przejściowy rząd wojskowy, który miał całą władzę polityczną i użył tego monopolu władzy, aby zdecentralizować władzę ekonomiczną i społeczną, czego nie uczynił żaden rząd w Ameryce Łacińskiej. A ponadto, na końcu procesu rządzenia zgodził się także oddać społeczeństwu władzę polityczną.
Zastąpiliśmy model etatystyczny, głęboko nieufny w'stosunku do jednostki, systemem, który ufa ludzkiej energii i kreatywności, który wyzwala siły twórcze Z tego powodu od 12 lat Chile odnotowuje stały wzrost gospodarczy rzędu 6-7% rocznie, czyli zbliżony do krajów zwanych "azjatyckimi tygrysami". Wszystko to dzięki reformom gospodarczym i społecznym dokonanym za czasów rządu wojskowego. Prawdą jest, że władza była w rękach małej grupki, ale grupa ta użyła swojej władzy, aby stworzyć możliwości ludziom i w tym sensie był to rząd, który stworzył obecną chilijską demokrację.
KLUCZOWĄ REFORMĄ BYŁY ZMIANY W SYSTEMIE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH...
Bardzo udana reforma, którą mnie właśnie, jako ministrowi pracy i spraw socjalnych, przypadło kierować. Polegała na stworzeniu systemu rent i emerytur - każdy pracownik posiada własną książeczkę, na której oszczędza "na starość". Nie tak, jak to jest w innych systemach na świecie, gdzie pracownicy lokują pieniądze w wielkich kasach państwowych - czarnych dziurach i gdzie nikt nie wie, co się dzieje z tymi pieniędzmi (często one zresztą giną). W Chile stworzyliśmy system tego typu, że kwota wnoszona jest przez każdego pracownika co miesiąc na konto i ten kapitał jest akumulowany przez cały okres jego pracy. Kiedy pracownik osiąga wiek 65 lat i przechodzi na emeryturę, posiada kapitał, który staje się jego dożywotnią emeryturą. Jest to system unikalny na skalę światową. Rezultaty? Już są wypłacane emerytury, których wysokość jest od 50 do 100% wyższa niż w poprzednim systemie. Spowodowało to ogromną akumulację kapitału w gospodarce naszego kraju. Obecnie fundusze emerytalne osiągają wartość 24 mld. dolarów, co odpowiada 50% produktu krajowego brutto i jest to rynek kapitałowy, który służy finansowaniu inwestycji przez przedsiębiorstwa. Noblista w dziedzinie ekonomii, Gary Becker powiedział, że najważniejszą przyczyną wzrostu gospodarczego
Chile jest, jego zdaniem, wzrost wewnętrznych oszczędności uzyskanych dzięki
funduszom emerytalnym.
Z tego właśnie powodu Chile nie jest dotknięte kryzysem latynoamerykańskim, nie potrzebuje bowiem krótkoterminowych kapitałów na finansowanie inwestycji. Mamy ogromne wewnętrzne oszczędności, które osiągają 26% produktu krajowego brutto. Nasza reforma ubezpieczeń społecznych była czymś o wiele bardziej radykalnym, niż to, co głosili inni domniemani rewolucjoniści, którzy uważają, że rewolucja polega na zmianie właścicieli przedsiębiorstw - z właścicieli prywatnych na biurokratów. To co my zrobiliśmy, to nie jest rewolucja, to jest kontrrewolucja. Dzisiaj każdy chilijski pracownik jest panem swojego losu, ponieważ jest właścicielem swoich oszczędności. Rzecz jasna,- nie było to łatwe; było wiele osób mówiących, że rząd nie może wypuścić z ręki władzy, jaką posiada zawiadując emeryturami. Politycy zawsze chcą mieć kontrolę nad środkami, zamiast oddać ją ludziom. Od momentu wprowadzenia tej reformy przed 15 laty "wyeksportowaliśmy" ją do niektórych krajów Ameryki Łacińskiej - Argentyny, Peru, Kolumbii.
JAKIE BYŁY INNE WAŻNE REFORMY RZĄDU?
Sprywatyzowaliśmy przedsiębiorstwa państwowe i w wielu przypadkach daliśmy pracownikom akcje. Poza tym, wielu ludziom, którzy nigdy nie byli akcjonariuszami, pozwoliliśmy wykupić akcje na długoterminowe kredyty. Stworzyliśmy coś, co nazywamy kapitalizmem ludowym, a co polega na tym, że duża część społeczeństwa składa się z właścicieli akcji. Była to wielka zmiana. Obecnie w Chile prywatyzowane są elektrownie, kopalnie oraz telekomunikacja. Rola państwa sprowadza się do nadzoru, czy aby nie ma monopolistów. Wszystkie przedsiębiorstwa powinny być prywatne, ponieważ tylko prywatny przedsiębiorca posiada prawdziwy bodziec, żeby uczynić przedsiębiorstwo efektywnym i konkurencyjnym.
Zmieniliśmy także system handlu zagranicznego. Otworzyliśmy naszą gospodarkę na konkurencję światową. W Chile istnieje wolność eksportu i importu, dzięki czemu przedsiębiorstwa stały się dużo bardziej konkurencyjne, ponieważ musiały odnaleźć się na rynkach światowych. W 1973 Chile eksportowało produkty za 1,2 mld. dolarów, dzisiaj eksportuje za blisko 13 mld. dolarów, a więc nasz eksport wzrósł ponad 10-krotnie. Nie dokonało tego państwo ani administracja, która jest dobra do organizowania świąt, koktajli i uroczystych obiadów, ale nie do "otwierania" nowych rynków. Te rynki zostały zdobyte przez prywatnych przedsiębiorców, którzy poszukiwali nabywców naszych towarów w krajach azjatyckich.
PROSZĘ NAM POWIEDZIEĆ, KIM BYLI "CHICAGO BOYS"?
Tymi, którzy w gruncie rzeczy zmienili gospodarkę chilijską, byli młodzi ekonomiści wykształceni na amerykańskich uniwersytetach, nie tylko w Chicago, ale też w Harvardzie, Yale oraz Columbia University. Byli to ekonomiści, którzy rozumieli, że głównym czynnikiem rozwoju gospodarczego jest wolność jednostki. Należeli do duchowych spadkobierców Adama Smitha, Davida Ricardo, Friedericka von Hayeka, czyli tych wielkich myślicieli liberalizmu, którzy twierdzili, że socjalizm był iluzją, bo oddawał władzę biurokracji, garstce osób,
30
FRONDA WIOSNA/ LATO 1995
FRONDA WIOSNA / LATO 1995
31